Comataidh a’ Cheartais a’ toirt taic do roghainnean eile an àite nan cùirtean

01.10.2018

Tha Comataidh a’ Cheartais ann an Taigh an Ròid a’ toirt taic do chleachdadh a bharrachd de dhòighean-obrach leithid Rèiteach Eadar-roghnach airson Deasbadan (Alternative Dispute Resolution—ADR), a’ gabhail a-steach eadar-mheadhanachadh (mediation) agus eadar-bhreith (arbitration), mar roghainn eile an àite nan cùirtean catharra.

Tha a’ Chomataidh ag iarraidh gun toirear fiosrachadh nas fheàrr agus nas co-chòrdaile air ADR do luchd-lagha agus don luchd-dèiligidh aca, agus don phoball san fharsaingeachd, mus tèid daoine an sàs ann an aimhreitean laghail. Ged a tha an aithisg ag aithneachadh nach fhaod ADR a bhith freagarrach anns a h-uile cùis, gu h-àraid ann an cùisean air dochann san dachaigh, tha an aithisg a’ moladh gum bu chòir pìolat a dhèanamh far am feum daoine a dhol gu coinneamh do-sheachanta a bheireadh fiosrachadh dhaibh air ADR.

Tha a’ Chomataidh cuideachd a’ moladh gum bu chòir dhuinn beachdachadh air taic laghail a leudachadh, air chor ’s gun còmhdaich an taic seòrsachan eile de ADR, a bharrachd air eadar-mheadhanachadh. Mar an ceudna, tha an aithisg ag earalachadh gum feum ADR a bhith so-ruigsinneach agus nach fheum e a bhith cuibhrichte le gainne sheirbheisean ann an sgìrean àraid. Airson dèiligeadh ri seo, tha na BPA ag iarraidh air na h-ùdhgarrasan a bheachdachadh air mar a dh’fhaodadh iad seirbheisean nas co-chòrdaile a mhaoineachadh agus a sholarachadh air feadh Alba.

A’ bruidhinn nuair a chaidh an aithisg fhoillseachadh, thuirt Neach-gairm na Comataidh, Mairead Mitchell BPA:

“Dh’fhaodadh ceum-atharrachadh a thighinn air siostam a’ cheartais chatharra ann an Alba nan toireadh gu buil meudachadh ann an cleachdadh de dhòighean-obrach nach eil cho connspaideach airson cùisean a rèiteachadh.

“Chuala a’ Chomataidh fianais, a bha gar toirt a thaobh, mu dheidhinn nam buannachdan a thig às na dòighean-obrach Rèiteach Eadar-roghnach airson Deasbadan a tha againn cheana. Ach, ro thric, bidh cnap-starraidhean—a thaobh eòlas, solar agus maoin—a’ bacadh nam buannachdan sin bho thighinn gu buil. Dh’fhaodadh na beachd-smuainean a thathar a’ cur an cèill anns an aithisg seo mapa-rathaidean a thoirt do Riaghaltas na h-Alba agus don raon laghail airson ceartas catharra a lìbhrigeadh agus a chruth-atharrachadh ann an Alba.

“Bidh àite ann an-còmhnaidh airson cùisean foirmeil anns na cùirtean, ach tha feum ann air barrachd mothachadh gu bheil roghainnean eile rim faotainn a tha nas luaithe agus nas cosg-èifeachdaich agus nach eil cho mòr-chiùrrach. Tha a’ Chomataidh den bheachd gu bheil feum mòr ann airson barrachd trèanaidh air feadh an t-siostaim agus àrdachadh aire am measg britheamhan a’ Chrùin agus na ceàirde laghail.

“ ’S e mòr-mhiann na Comataidh gum faigh barrachd dhaoine ann an Alba buannachd à ADR anns an àm ri teachd.”

Cùl-fhiosrachadh

Is iad na prìomh sheòrsachan de ADR ann an Alba:

Eadar-mheadhanachadh (Mediation): Le eadar-mheadhanachadh, bidh cuideigin neo-eisimeileach is gun leth-bhreith a’ cuideachadh dithis no barrachd dhaoine gus fuasgladh a cho-rèiteachadh airson duilgheadas agus tha seo a’ tachairt ann an suidheachadh dìomhair. Is e an fheadhainn a tha an sàs anns an aimhreit, agus chan e an t-eadar-mheadhanair, a tha a’ tighinn gu co-dhùnadh air na cumhachan airson aonta sam bith. Chan eil an co-dhùnadh ceangaltach ann an lagh, mura gabh an fheadhainn a tha an sàs ann tuilleadh cheumannan. Thathar a’ cleachdadh eadar-mheadhanachadh ann an Alba airson teaghlaichean; nàbaidhean is coimhearsnachdan; luchd-ceannaich; foghlam; feumalachdan taice a bharrachd; agus fastadh. Faodaidh daoine cur romhpa eadar-mheadhanachadh a shireadh air an urrainn fhèin, no faodar an tar-chur gu eadar-mheadhanachadh le cùirt.

Rèiteachadh (Conciliation): Tha rèiteachadh cosmhail ri eadar-mheadhanachadh (agus aig amannan thathar a’ cleachdadh nan teirmean gu co-iomlaideach). Tha rèiteachair, ge-tà, nas eadar-theachdail (interventionist) na eadar-mheadhanair, agus faodaidh iad molaidhean a dhèanamh air mar a thèid an deasbad a rèiteachadh. Chan eil co-dhùnadh sam bith ceangaltach ann an lagh, ge-tà, mura gabh na pàrtaidhean tuilleadh cheumannan. Thathar a’ cleachdadh rèiteachadh ann an Alba ann an connspaidean air fastadh agus cùisean luchd-ceannaich, a bharrachd air leth-bhreith a thaobh ciorramachd.

Eadar-bhreith (Arbitration): Ann an eadar-bhreith, bidh treas pàrtaidh, aig am bi gu tric ealantas no eòlas an fhìor-eòlaiche, a’ dèanamh co-dhùnadh air mar a bu chòir don deasbad a rèiteachadh. Tha an co-dhùnadh ceangaltach ann an lagh. Sa mhòr-chuid, thathar a’ cleachdadh eadar-bhreith ann an Alba ann an connspaidean coimeirsealta agus ann an cùisean fastaidh, ach faodar a bhith ga cleachdadh ann an cùisean teaghlaich cuideachd. Chaidh an lagh air eadar-bhreith ath-leasachadh gu ìre mhòr le Achd Eadar-bhreith (Alba) 2010. Tha an Achd 2010 a’ solarachadh riaghailtean air na dòighean-giùlain agus modhan-obrach a tha ceangailte ri eadar-bhreith. Tha i cuideachd a’ dèiligeadh ri raon de chùisean eile, a’ gabhail a-steach an dàimh eadar eadar-bhreith agus na cùirtean, agus mar a dh’fhaodadh duais eadar-bhreith a bhith air a cur an gnìomh.

Breithneachadh (Adjudication): Uaireannan, thathar a’ cleachdadh breithneachadh mar os-bhriathar gus seòrsachan àraidh de ADR agus agartachd a mhìneachadh. Ach ann an connspaidean de sheòrsachan sònraichte, thathar ag aithneachadh breithneachadh mar fhoirm sònraichte de ADR. Mar eisimpleir, thathar ga chleachdadh ann an obair togail, far a bheil Achd Tabhartasan-taigheadais, Obair-togail agus Ath-nuadhachadh 1996 a’ toirt còir airson deasbad a thilleadh gu breithneachadh. Anns an co-theacsa seo, tha nithean àraidh a’ dèanamh dealachadh eadar breithneachadh agus eadar-bhreith, a’ gabhail a-steach dòigh-obrach san t-slighe luath. Thathar cuideachd a’ cleachdadh breithneachadh ann an Alba, mar eisimpleir, a thaobh feumalachdan taice a bharrachd agus dìon airson eàrlas gabhaltais ann an taigheadas prìobhaideach air màl.

Ombudsmen: Tha na h-ombudsmen nan ‘rèitirean’ gun leth-bhreith a bhios a’ breithneachadh air gearanan mu dheidhinn bhuidhnean poblach agus buidhnean prìobhaideach. Tha ombudsmen ann gach cuid anns an raon phoblach agus anns an raon phrìobhaideach.

Leugh na pàipearan co-cheangailte ris na coinneamhan air Rèiteach Eadar-roghnach airson Deasbadan.

Tha aithisg na Comataidh ri faotainn airson luchdachadh a-nuas.

This website is using cookies.
We use cookies to ensure that we give you the best experience on our website. If you continue without changing your settings, we’ll assume that you are happy to receive all cookies on this website.